Szachowe mistrzostwa świata

Oficjalne mistrzostwa świata zaczynają się od 1886 roku, gdy Wilhelm Steinitz pokonał Johannesa Zukertorta w pierwszym meczu uznanym za mecz o mistrzostwo świata. Ale historia szachowych mistrzostw świata sięga wcześniejszych czasów, gdyż kilku szachistów jest uznawanych za mistrzów świata przed tym meczem.

Nieoficjalni mistrzowie

Kilka wieków temu niektórzy szachiści byli uznawani za najsilniejszych w swoim czasie. Idea mistrzostwa swiata nie nabrała poważnego kształtu aż do początku XVIII wieku. W 1834 r. Louis de la Bourdonnais z Francji spotkał się z irlandzkim mistrzem Alexandrem McDonnellem w serii meczów, które przekonywująco wygrał. Wtedy nie widziano tego jako walki o mistrzostwo świata, ale z pewnością było to najważniejsze szachowe wydarzenie ery i ustaliło La Bourdonnaisa jako najsilniejszego szachistę jego generacji.

W następnych dekadach kilku szachistów okazjonalnie uważano za możliwych mistrzów świata. Należą do nich:
- Anglik Howard Staunton, który pokonał Pierre Saint Amanta w meczu w 1843 r.
- Niemiec Adolf Anderssen, który wygrał pierwszy międzynarodowy szachowy turniej w Londonie, 1851.
- Amerykanin Paul Morphy, który pokonał kilku czołowych europejskich mistrzów, wliczając Anderssena, w 1858 r.

Morphy prawdopodobnie był najsilniejszym szachistą wśród nieoficjalnych mistrzów, gdyż szachowe środowisko uznawało go za mistrza świata. Ale jego szachowa kariera była bardzo krótka i przez większość czasu lat 60-tych XVIII wieku Anderssen był uważany za czołowego aktywnego gracza.

Steinitz-Zukertort

Willhelm Steinitz pokonał Anderssena w meczu w 1866 r., co dało mu potencjalne prawo do tytułu mistrza świata. Jednak rozmowy o szachowym mistrzostwie świata rozgorzały dopiero po śmierci Morphy’ego. Przeciwnikiem Steinitza w takim meczu został Johannes Zukertort po wygraniu londyńskiego turnieju w 1886 r., w którym uczystniczył też Steinitz. Mecz Steinitz-Zukertort w 1886 r. był pierwszym meczem uznanym za mecz o mistrzostwo świata, zanim się rozpoczął. Zwycięstwo Steinitza w meczu dało mu pierwszy „oficjalny” tytuł szachowego mistrza świata.

Pierwsi mistrzowie

We wczesnym okresie szachowych mistrzostw świata nie było instytucji organizującej mecze, ani też przepisów, według których te mecze powinny być grane. Generalnie, mistrzowie zgadzali się grać przeciwko pretendentowi, który dostarczał określonej kwoty, finansującej mecz. System działał na swój sposób, ale niektóre mecze byly opóźnione lub w ogóle nie odbyły się z powodu braku funduszów. W ten sposób tytuł przechodził z rąk do rąk kilkakrotnie. W 1894 r. Steinitz został pokonany przez Emanuela Laskera, który utrzymał tytuł przez 27 lat, zanim stracił go w meczu z Kubańczykiem Jose Raul Capablanką. Z kolei Aleksander Alechin pokonał Capablankę w 1927 r., a następnie został pokonany w 1935 r. przez Holendra Maxa Euwe’go. Dwa lata później Alechin pokonał Euwe’go w rewanżowym meczu. Ten tytuł utrzymał do swojej śmierci w 1946 r.

Era FIDE

Po śmierci Alechina FIDE zorganizowała turniej, którego zwycięzca zdobył tytuł mistrza świata, gdyż mecz przeciwko poprzedniemu mistrzowi nie był możliwy. W turnieju uczestniczyło pięciu szachistów: amerykański arcymistrz Samuel Reshevsky, były mistrz świata Max Euwe i trzech czołowych radzieckich graczy: Michaił Botwinnik, Paul Keres i Wasilij Smysłow. Zwyciężył Michaił Botwinnik, ustanawiając dominację Związku Radzieckiegoo w międzynarodowych szachach w drugiej połowie XX wieku.

Wkrótce FIDE ustaliły regularny cykl mistrzostw świata. Mecz o mistrzostwo świta odbywał się w przybliżeniu co trzy lata; pretendent był określany w serii kwalifikujących turniejów (znanych jako strefowe i międzystrefowe) z następnym turniejem kandydatów.

Był to okres prawie całkowitej dominacji radzieckich szachistów. ZSRR posiadala tytul mistrza świata do 1972 r., gdyż po Botwinniku tytuł zdobył Smyslow, następnymi mistrzami byli Michaił Tal, Tigran Petrosjan i Borys Spasski. W tym okresie Botwinnik trzykrotnie zdobył tytuł mistrza świata w meczach rewanżowych.

W 1972 r. amerykański arcymistrz Bobby Fischer pokonał Spasskiego w szeroko publikowanym meczu Zimnej Wojny. Pierwszy raz w erze FIDE tytuł opuścił ZSRR. Ale to była krótka przerw, gdyż Fischer odmówił obrony tytułu i przegrał go walkowerem z radzieckiem arcymistrzem Anatilijem Karpowem w 1975 r.

Kasparow i wyłamanie się z FIDE

Karpow utrzymał tytuł do 1985 r., gdy został pokonany przez Garry’ego Kasparowa. Karpow i Kasparow walczyli w serii meczów w latach 80-tych, ale Karpow nigdy nie odzyskał tytułu.

W 1993 roku, powolując się na brak profesjonalizmu w FIDE, Kasparow i pretendent Nigel Short odeszli od organizacji i zorganizowali mecz o tytuł poza kontrolą FIDE. Podział tytułu trwał ponad dekadę. Choć FIDE organizawała własne mistrzostwa, większość szachowego świata uważała Kasparowa za mistrza. Gdy w 2000 r. Władimir Kramnik pokonał Kasparowa, środowisko szachowe uważało go za prawidłowego mistrza świata.

Zjednoczenie

W 2006 r. odbył się zjednoczeniowy mecz między Kramnikiem a mistrzem FIDE, Weselinem Topałowem. Wbrew pewnym kontrowersjom, zwyciężył Kramnik, nie pozostawiając wątpliwości, kto jest prawdziwym mistrzem świata.

Aktualnym mistrzem świata jest Hindus Viswanathan Anand, który wygrał w 2007 r. Szachowy Turniej o Mistrzostwo Świata i pokonał Kramnika w meczu w 2008 r. Następnym meczem o mistrzostwo świata będzie mecz między Anandem i Topałowem.